Hoe vaak vriest het nog na de IJsheiligen?

Wat zijn de IJsheiligen?

De IJsheiligen zijn de naamdagen van 11 tot en met 15 mei. Volgens de oude tuinregel zet je vorstgevoelige planten pas daarna buiten. Ik heb met twintig jaar KNMI-metingen van zeven stations, van 2006 tot en met 2025, uitgezocht of die regel nog klopt.

Luchtvorst of grondvorst

Het weerbericht geeft de temperatuur op 1,5 meter hoogte. Vriest het daar, dan heet dat luchtvorst. Grondvorst meet het KNMI op 10 centimeter boven het gras. Op een heldere, windstille nacht is het daar veel kouder, en juist op die hoogte staan jonge courgettes, bonen en pas uitgeplante tomaten.

Een voorbeeld: op 16 mei 2025 was het bij het KNMI-station Gilze-Rijen op 1,5 meter nog 4,0 °C, maar vlak boven de grond −3,3 °C.

Hoe vaak vriest het nog na 15 mei?

Luchtvorst na de IJsheiligen kwam alleen in Twenthe voor, in één van de twintig jaar. Grondvorst is een ander verhaal: hoe verder van zee, hoe vaker.

Kust en binnenland

De zee houdt de kust ’s nachts warm. In Vlissingen viel de laatste grondvorst meestal rond 23 maart en in twintig jaar nooit later dan 26 april. In het binnenland, zoals in De Bilt, Gilze-Rijen en Eindhoven, lag die meestal tussen 8 en 16 mei, zes tot acht weken later. Twenthe is het koudste station: daar vroor het in 13 van de 20 jaar in juni nog aan de grond.

Wat betekent dit voor je planten?

• Tomaten: na de IJsheiligen buiten zetten gaat in het grootste deel van het land meestal goed. Plant je ze klein en laag uit, houd dan tot eind mei vliesdoek bij de hand, in het oosten nog wat langer.
• Courgettes en pompoenen: hun blad zit vlak bij de grond. Uitplanten na 15 mei kan, maar dek ze af als er een koude, heldere nacht komt. In het binnenland was de laatste grondvorst in 9 van de 10 jaar rond eind mei voorbij, in Twenthe pas eind juni.
• Bonen: zaaien rond of na de IJsheiligen is prima. Pas als de kiemplantjes boven de grond komen, zijn ze kwetsbaar.
• Paprika en peper: koude nachten remmen hun groei al, ook zonder vorst. Zet ze in een kas of tegen een warme muur, of pas buiten vanaf eind mei.

Vuistregel: na 15 mei is echte nachtvorst zeldzaam, maar grondvorst niet. Houd in het binnenland tot eind mei vliesdoek klaar en let op heldere, windstille nachten. Aan de kust kun je meestal eerder, in het oosten wacht je langer.

Wordt het minder?

In de KNMI-normaalperiode 1991–2020 vroor het in De Bilt na 15 mei nog in 57% van de jaren aan de grond, in 2006–2025 in 35%. In Gilze-Rijen en Eindhoven daalde het ook, in Twenthe bleef het ongeveer gelijk. Dat wijst op minder late vorst, maar het is geen bewijs. De periodes overlappen, en het KNMI waarschuwt dat deze ruwe stationsreeksen niet geschikt zijn om harde trends uit te halen.

Zo heb ik het berekend

Ik heb de KNMI-daggegevens van zeven stations opgehaald, van 1991 tot en met 2025: de laagste temperatuur op 1,5 meter en op 10 centimeter boven de grond. Vorst betekent kouder dan 0,0 °C. Per jaar heb ik de laatste vorstdag bepaald en geteld in hoeveel jaren het op of na 16 mei nog vroor. De meetvelden van het KNMI liggen open, vaak op een vliegveld. In een beschutte tuin of in de stad kan het ’s nachts iets minder koud worden.