Wordt het groeiseizoen langer?

Wat is het groeiseizoen?

Het KNMI kijkt naar de gemiddelde temperatuur van een hele dag, dag en nacht samen, en neemt 5 °C als grens. Het groeiseizoen begint zodra dat daggemiddelde boven 5 °C komt en er daarna niet meer onder zakt. Een zachte week in februari telt dus niet als start als er nog een koude week achteraan komt.

Om voorjaar en najaar uit elkaar te houden, gebruikt het KNMI 1 juli als scheiding. Vóór die datum zoekt het naar de start, erna naar het einde: de eerste dag waarop het daggemiddelde weer onder 5 °C zakt. Het groeiseizoen is zo een maat voor warmte, geen zaaidatum.

Het seizoen begint eerder en eindigt later

De grafieken hieronder gaan over De Bilt, het weerstation midden in het land waar het KNMI al sinds 1901 meet.

Vergelijk je telkens dertig jaar, dan rekt het seizoen aan twee kanten uit. Het voorjaar komt eerder op gang en de herfst wordt later koud. Lang veranderde er weinig, tot de laatste dertig jaar. Alles bij elkaar is er nu ruim drie weken groeitijd bij.

De natuur laat hetzelfde zien. Volgens De Natuurkalender van Wageningen University duurde het groeiseizoen van planten aan het begin van deze eeuw bijna een maand langer dan halverwege de vorige.

De laatste vorst schuift mee

Een eerdere lente betekent niet dat je eerder veilig bent. De laatste nachtvorst schoof net zo hard mee naar voren als de start van het seizoen. Daartussen zit nog altijd ruim een week waarin alles al groeit, maar het 's nachts nog kan vriezen.

En dat is een gemiddelde. Kijk je per jaar, dan vroor het in de afgelopen dertig jaar zelfs vaker nog na de start dan in de periodes daarvoor. Vorst in mei is wel zeldzamer geworden.

Fruittelers merken het al. Een appelboom bloeit nu gemiddeld drie weken eerder dan zeventig jaar geleden, terwijl de kans op een schadelijke nachtvorst nauwelijks kleiner werd.

Voor je moestuin: een warme maart is geen startsein. Wat tegen een nachtje vorst kan, mag eerder de grond in. Tomaten, courgettes en bonen zet je pas buiten als de vorst echt voorbij is, net als vroeger. Hoe laat dat bij jou is, staat in Hoe vaak vriest het nog na de IJsheiligen?

Kun je het zelf aan de data zien?

Ja, als je lang genoeg kijkt. Eén jaar zegt weinig: het seizoen begint de ene keer eind februari en de andere keer half mei. Pas over dertig jaar zie je de verschuiving.

Aan de randen zie je het wel meteen. Vroeger begon het seizoen geregeld pas in mei. Sinds 1979 is dat niet meer gebeurd. Een start in maart kwam altijd al voor, maar werd in de laatste dertig jaar gewoner dan ooit. En in 2024 begon het seizoen voor het eerst al in februari.

Ik rekende dit zelf uit met de daggegevens die het KNMI sinds 1901 in De Bilt bijhoudt.

Scheelt het per regio?

Ja, waar je woont maakt flink uit. De zee warmt langzaam op en koelt langzaam af, dus aan de kust blijven voorjaar en herfst zachter. In Vlissingen duurt het seizoen zo'n zes weken langer dan in Eelde, bij Groningen.

Maar overal schoof het seizoen dezelfde kant op. Op alle vijf de stations duurt het nu ruim drie weken langer dan honderd jaar geleden, in Vlissingen zelfs vijf weken.

Ook de vorst verschilt per plek. Aan de kust liggen de dag- en nachttemperatuur dichter bij elkaar, dus daar vriest het minder vaak nog als het seizoen al begonnen is. In Vlissingen gebeurde dat de afgelopen dertig jaar geen enkele keer, in De Bilt en Eelde in twee van de drie jaren.

Wat kun je verwachten?

Dat hangt vooral af van hoeveel broeikasgas de wereld nog uitstoot. Dat is geen idee van het KNMI alleen: het KNMI vertaalt de scenario's van het klimaatpanel van de VN naar Nederland.

Broeikasgassen zoals CO2 houden warmte vast die de aarde anders kwijtraakt. Volgens het klimaatpanel groeit de opwarming bijna gelijk op met alle CO2 die er in totaal is uitgestoten. Wat er nu bij komt, telt dus op bij wat er al was.

Daarom rekent het klimaatpanel met uitstootpaden: hoeveel broeikasgas er elk jaar bij komt, tot 2100. Het KNMI koos er twee uitersten uit: weinig uitstoot, die snel daalt, en veel uitstoot, die blijft stijgen.

Het pad met veel uitstoot noemt het KNMI sinds mei 2026 niet meer realistisch, omdat schone energie goedkoper werd en landen klimaatbeleid voeren. Het blijft toch in beeld: als het klimaat gevoeliger is voor CO2 dan gedacht, kan het ook met minder uitstoot zo warm worden. Het echte klimaat komt volgens het KNMI waarschijnlijk ergens tussen de twee uit.

Die cijfers komen uit klimaatmodellen: computerberekeningen van lucht, zee en land. Het zijn geen voorspellingen, maar antwoorden op de vraag "wat als". De richting is zeker: warmer, minder vorst, drogere zomers. De precieze getallen zijn dat niet.

• Minder vorst. Bij veel uitstoot vriest het rond 2100 nog gemiddeld 10 dagen per jaar, tegen 53 in 1991–2020.
• Drogere zomers. Bij veel uitstoot is een gewone zomer rond 2100 zo droog als 2018. Ook bij weinig uitstoot wordt het droger, maar veel minder. Water geven wordt dus belangrijker.
• Nattere winters. In de winter valt meer regen, en een flinke bui wordt heviger.

Dus: wordt het groeiseizoen langer?

Ja. Van de Zeeuwse kust tot Groningen duurt het nu ruim drie weken langer dan honderd jaar geleden, en het voorjaar en de herfst schoven allebei op. Maar een langer seizoen is niet hetzelfde als een veiliger seizoen. De laatste vorst schoof mee, en op veel plekken vriest het nog geregeld als alles al groeit.

In het voorjaar kun je gemiddeld wat eerder beginnen, maar de vorst kwam mee naar voren. Vorstgevoelige planten wachten dus nog altijd tot de vorst voorbij is, ook als maart warm voelt. In de herfst blijft het langer zacht: wat je in de nazomer nog zaait, zoals pluksla of radijs, heeft meer tijd om te groeien.

Hoeveel langer het nog wordt, hangt af van de uitstoot. Maar ook bij weinig uitstoot wordt het warmer en droger. Meer groeitijd betekent dus ook vaker water geven.