November in de moestuin

mijn bak nu

In november gaat de moestuin in rust, en verhuist het werk naar de schuur. Knoflook, rabarber, bessen en fruitbomen gaan nu de grond in. Schorseneren, pastinaak, boerenkool en spruitkool blijven in het bed tot je ze nodig hebt. Rode en witte kool haal je binnen voor de vorst.

door Rick van Boxtelgecheckt bij 56 bronnen24 oktober 2026

Planten en zaaien

tik een klusje op de werkbank open

knoflook
Nog geen knoflook geplant? Doe het dan in de eerste helft van november. Druk losse teentjes met de punt omhoog in luchtige grond, met een paar centimeter grond erboven. Ben je te laat, dan kun je ook in februari of maart planten, maar dan valt de oogst later en blijven de bollen wat kleiner.
planten
liefst in oktober, uiterlijk half november
afstand
10 cm in de rij, ongeveer 25 cm tussen de rijen
oogst
juni tot augustus, als het loof geel wordt
1. J
2. F
3. M
4. A
5. M
6. J
7. J
8. A
9. S
10. O
11. N
12. D
plantenoogsten
Planten: oktober en november. Oogsten: juni en juli en augustus.
rabarber
Nu is een goede tijd om rabarber te planten, of om een oude plant te scheuren en een stuk op een nieuwe plek te zetten. Dat kan tot ongeveer half december, zolang de grond niet bevroren is. Zet de roze knoppen net op het grondoppervlak, in grond die goed bemest is. Oogst het eerste jaar niet, maar pas vanaf het tweede, liefst het derde jaar.
planten
oktober tot half december, of in maart en april
afstand
één plant per m²
oogst
vanaf het tweede jaar, tot eind juni
1. J
2. F
3. M
4. A
5. M
6. J
7. J
8. A
9. S
10. O
11. N
12. D
planten
Planten: oktober en november en december en maart en april.
bessen en frambozen
November is plantmaand voor bessenstruiken en frambozen. Plant op een dag dat het niet vriest, en niet als de grond na dagen regen helemaal vol water staat. Frambozen zet je zo'n 50 cm uit elkaar, met de scheut 10 tot 15 cm diep.
planten
oktober en november
frambozen
50 cm uit elkaar, 10 tot 15 cm diep
oogst frambozen
juni tot oktober, per ras
1. J
2. F
3. M
4. A
5. M
6. J
7. J
8. A
9. S
10. O
11. N
12. D
plantenoogsten
Planten: oktober en november. Oogsten: juni en juli en augustus en september en oktober.
fruitboom
Fruitbomen die hun blad verliezen, plant je als ze in rust zijn: van november tot eind maart. November is de beste maand, als het blad gevallen is. Wacht met perzik en abrikoos wel tot maart. Is je grond zwaar en nat, stel het planten dan ook uit tot maart. Zet de boom niet dieper dan hij op de kwekerij stond: de entplaats mag nooit onder de grond komen.
planten
november tot eind maart, als het niet vriest
perzik en abrikoos
pas in maart
entplaats
altijd boven de grond
1. J
2. F
3. M
4. A
5. M
6. J
7. J
8. A
9. S
10. O
11. N
12. D
planten
Planten: november en december en januari en februari en maart.
tuinboon
Zin in een proef? Zaai een winterhard ras zoals 'Aguadulce' in potjes, in de koude bak of in een onverwarmde kas. Overwinteren is een experiment: slakken, muizen, te veel vocht en uitdrogende vorst kunnen roet in het eten gooien. Lukt het, dan oogst je vanaf mei. Anders zaai je gewoon in het voorjaar.
afstand
10 cm in de rij
oogst
vanaf mei
1. J
2. F
3. M
4. A
5. M
6. J
7. J
8. A
9. S
10. O
11. N
12. D
zaaienoogsten
Zaaien: oktober en november. Oogsten: mei en juni.
winterspinazie
Buiten is het te laat, maar in een koude bak of onverwarmde kas kun je begin november nog winterspinazie zaaien. Onder beschutting kun je ongeveer een maand langer zaaien dan buiten. Bij zacht weer oogst je in februari al jonge blaadjes.
buiten
tot half oktober
onder glas
tot begin november
oogst
februari tot april
1. J
2. F
3. M
4. A
5. M
6. J
7. J
8. A
9. S
10. O
11. N
12. D
zaaienoogsten
Zaaien: oktober en november. Oogsten: februari en maart en april.

Oogsten

trek iets uit het bed, of pak het van de plank

Mag blijven staan

kan tegen vorst

Schorseneer
tot eind maart
Schorseneren zijn winterhard en mogen in de grond blijven tot je ze nodig hebt, tot eind maart. November en december zijn de hoofdmaanden. Graaf diep en voorzichtig, want de lange wortels kunnen breken. In het voorjaar maken ze nieuw blad en gaat de kwaliteit achteruit.
Pastinaak
nu op zijn best
Pastinaak is in november en december echt op gewicht en mag in de grond blijven tot je hem nodig hebt. Na vorst smaakt hij vaak zoeter, omdat de plant zetmeel omzet in suiker. Op natte, zware grond is overwinteren riskanter. Vriest het streng, dek hem dan af.
Winterwortel
onder een laag stro
Winterwortels oogst je in oktober en november. Je kunt ze ook in de grond laten staan: dek ze dan af met een laag stro. Haal je ze liever naar binnen, bewaar ze dan koel maar boven nul. Zo blijven ze lang goed.
alles over wortel →
Aardpeer
de hele winter
Aardperen oogst je vanaf november, en ze mogen de hele winter in de grond blijven. Eenmaal uit de grond drogen ze snel uit, dus haal steeds een kleine voorraad. Oogst wel grondig: wat je laat zitten, kan je bed overnemen.
Winterprei
tot in februari of maart
Eet eerst de herfstprei op, die heeft een dunnere schacht. Winterprei mag de hele winter blijven staan. Rooi wel een voorraadje voordat het hard gaat vriezen, want bij vriesweer kun je niet oogsten.
Veldsla
tot en met maart
Veldsla staat de hele winter buiten. Je oogst hem van oktober tot in maart: snijd hele rozetjes af. Gaat het harder vriezen dan een graad of vijf, leg dan vliesdoek over de plantjes.
Boerenkool
tot in maart
Boerenkool is winterhard en kan flink wat vorst hebben. Breek steeds het volgroeide blad van de steel, te beginnen onderaan. Na wat vorst smaakt hij vaak zoeter, omdat de plant zetmeel omzet in suiker. Wachten hoeft niet: hoe groot dat verschil is, is niet duidelijk.
alles over boerenkool →
Spruitkool
late rassen de hele winter
Late rassen spruitkool zijn juist in de winter het lekkerst. Pluk de spruiten als ze 2 tot 3 cm zijn, stevig en gesloten. Begin onderaan de stam en werk langzaam omhoog. Na een nachtje vorst verandert de smaak merkbaar, omdat de plant suikers aanmaakt die beter tegen kou kunnen.
Savooiekool
zolang het niet streng vriest
Savooiekool is de meest winterharde sluitkool en kan in november gewoon blijven staan. Een strenge winter houdt hij niet vol. Dreigt er langere tijd stevige vorst, haal de kolen dan met wortel en al binnen en bewaar ze koel en vochtig.

Vriest het? Blijf dan van je groenten af, want bevroren zijn ze broos. Oogst als het weer dooit.
Rooi geregeld een voorraadje van wat in de grond blijft, voordat het hard gaat vriezen.

Eerst binnen

kan niet tegen vorst

Rode en witte kool
voor de vorst
Rode en witte kool oogst je voordat het gaat vriezen. Bevroren kool ziet er van buiten nog goed uit, maar wordt van binnen bruin. Bewaar hele kolen op een koele, donkere, luchtige plek waar het niet vriest. Zo blijven ze enkele maanden goed, witte kool het langst.
Witlofwortels
rooien in november
Heb je witlof gezaaid, rooi dan nu de wortels, voorzichtig zodat de penwortel heel blijft. Snijd het loof af tot een paar centimeter boven de wortel, zonder het groeipunt te raken. Zet de wortels rechtop in een emmer of bak met grond, op een koele, donkere plek. In het donker groeien er witte kroppen uit. Buiten in een kuil onder aarde zijn ze pas in februari of maart klaar.
Zwarte rammenas
bewaren tot het voorjaar
Zwarte rammenas, ook zwarte winterrammenas genoemd, rooi je in de herfst. Wil je hem tot in het voorjaar bewaren, leg hem dan in een kist met vochtig zand, op een koele plek waar het niet vriest. Voor een paar weken is gewoon een koele plek genoeg.

Klussen

klaar? hang het gereedschap terug

0 van 4 terug aan de wand

kraan en ton: nog te doen
gereedschap: nog te doen
nestkast: nog te doen
rommelhoek: nog te doen

klus 1
Maak de buitenkraan en de regenton vorstvrij
Water dat bevriest zet uit en kan een leiding of kraan laten barsten. Draai binnen de stopkraan naar de buitenkraan dicht en laat de buitenkraan leeglopen tot er niets meer uitkomt. Wat je daarna met de kraantjes doet, verschilt per waterbedrijf, dus kijk even op de site van het jouwe. Laat ook de tuinslang leeglopen. Een regenton kan stukvriezen: laat hem leeglopen en pak het kraantje in of haal het eraf.
waarom
bevriezend water zet uit
buitenkraan
binnen dichtdraaien en leeg laten lopen
regenton
leeg laten lopen, kraantje inpakken
klus 2
Maak je gereedschap schoon en vet het in
Als de meeste bedden leeg zijn, is het tijd voor onderhoud. Borstel de aarde van spades en schoffels, schuur losse roest weg en vet het metaal en de houten stelen dun in met gekookte lijnolie. Hang het gereedschap daarna op een droge plek op. Dat kan nu of ergens in de winter.
middel
gekookte lijnolie
opbergen
opgehangen, op een droge plek
wanneer
november tot en met februari
klus 3
Maak de nestkast schoon
Weet je zeker dat de nestkast leeg is? Haal dan het oude nest eruit, giet er kokend water in en borstel hem schoon. Zeep is niet nodig. Een schone kast is in de winter een droge plek om te schuilen. Vogelbescherming Nederland raadt november aan. Natuurpunt in Vlaanderen doet het liever in het voorjaar, voor het broedseizoen. Allebei kan, als de kast maar leeg is.
wanneer
in de herfst, of in het voorjaar voor het broedseizoen
hoe
oud nest eruit, kokend water, borstel
zeep
niet nodig
klus 4
Laat een rommelhoek liggen voor egels
De meeste volwassen egels kruipen eind november in hun winternest, een holletje met een dikke laag bladeren. Overdag slapen ze graag in hopen blad, takken of compost. Padden en lieveheersbeestjes overwinteren onder blad en tussen afgestorven planten. Laat daarom een hoek met blad en takken liggen en ruim de tuin niet te netjes op. Moet je toch iets weghalen, kijk dan eerst of er geen egel onder slaapt.
winterslaap
ongeveer november tot april of mei
laten liggen
blad, takken, dode stengels

Verder lezen

30.12.22

Boerenkool

Winterhard, voedzaam en verrassend eenvoudig te kweken.

3 min lezen

groente 24.12.22

In welke klimaatzone ligt Nederland?

Hardheidszone 8a, 8b of 9a: wat dat betekent voor je moestuin.

6 min lezen

basis

Zo is dit gecheckt 56 Nederlandse en Vlaamse bronnen, nagekeken op 24 oktober 2026

Planten en zaaien

planten · uiterlijk half novemberKnoflook plantenPunt omhoog, een paar centimeter grond erboven.

planten · zolang de grond niet bevroren isRabarber planten of scheurenKnoppen net op de grond, één plant per m².

planten · op een dag zonder vorstBessen en frambozen plantenFrambozen 50 cm uit elkaar, 10 tot 15 cm diep.

planten · november is de beste maandEen fruitboom plantenNiet dieper dan hij op de kwekerij stond.

zaaien · in potjes of onder glasTuinbonen voorzaaien, als proefEen winterhard ras, zoals 'Aguadulce'.

zaaien · begin november, onder glasWinterspinazie in de koude bakBuiten is het te laat, onder glas kan het nog.

Oogsten

Schorseneer

Pastinaak

Winterwortel

Aardpeer

Winterprei

Veldsla

Boerenkool

Spruitkool

Savooiekool

Rode en witte kool

Witlofwortels

Zwarte rammenas

Klussen

Maak de buitenkraan en de regenton vorstvrij

Maak je gereedschap schoon en vet het in

Maak de nestkast schoon

Laat een rommelhoek liggen voor egels

Verder lezen

Boerenkool

In welke klimaatzone ligt Nederland?