Knoflook

Knoflook is een van de makkelijkste gewassen om in de herfst te planten. Je zaait het niet: je plant losse teentjes, en elk teentje groeit uit tot een nieuwe bol. Plant liefst in oktober, uiterlijk half november. Dan heeft het teentje voor de winter tijd om wortels te maken, en krijgt het de kou die het nodig heeft om een goede bol te vormen. Tussen juni en augustus oogst je.

Hardneck of softneck

Er zijn twee soorten knoflook. Het verschil zit in de stengel:

• Hardneck maakt in de voorzomer een harde bloemstengel. Hij geeft minder, maar grotere teentjes, vaak met een pittiger smaak, en kan goed tegen winterkou.
• Softneck maakt geen of zelden een bloemstengel. Hij geeft meer, kleinere teentjes, bewaart het langst en is goed te vlechten.

Welke past het best bij ons klimaat? Nederlandse tuinbronnen noemen hardneck het meest geschikt, omdat hij beter tegen een lange, koude winter kan. Softneck komt het best tot zijn recht in mildere streken en is hier iets lastiger. Toch groeit hij hier ook: de Nederlandse beroepsteelt gebruikt juist vooral rassen zonder bloemstengel.

Wil je grote teentjes, kies dan een hardneck, zoals 'Vallelado' of 'Morado de Pedronera'. Wil je lang bewaren of vlechten, kies dan een softneck, zoals 'Sabagold' of 'Messidrome'. Twijfel je, plant dan van allebei een paar. Voor het voorjaar heb je een ras nodig dat daarvoor geschikt is, zoals de softneck 'Flavor'.

Misschien zie je ook olifantsknoflook liggen. Die lijkt op knoflook, maar is eigenlijk familie van prei die een grote bol maakt. Zo'n bol heeft maar een paar heel grote teentjes, met een milde smaak.

stap 1 van 6Kies goed plantgoed

Koop plantknoflook bij een tuincentrum of zaadhandel. Die is gekeurd op ziekten zoals virussen, witrot en aaltjes. Knoflook uit de supermarkt komt soms wel op, maar is vaak behandeld zodat hij niet uitloopt. Hij komt ook vaak uit een warmer land en is dan niet geschikt voor ons klimaat.

1. Kies de grootste teentjes. Een groot teentje geeft een grotere plant en een grotere bol. De kleine teentjes kun je beter opeten.
2. Breek de bol pas vlak voor het planten. Losse teentjes die lang blijven liggen, gaan sneller schimmelen.
3. Laat het velletje zitten. Je hoeft de teentjes niet te pellen.

stap 2 van 6Zoek een zonnige plek met luchtige grond

Knoflook groeit het best in de zon. In halfschaduw lukt het ook, maar dan blijven de bollen kleiner. De grond moet luchtig zijn, vocht vasthouden en toch goed doorlaten: in een natte winter rotten de teentjes. Op zandgrond of lichte zavel gaat het meestal goed.

Knoflook houdt niet van zure grond. Bronnen noemen een pH van ongeveer 6,5 of hoger. Meng goed verteerde compost door de grond, maar geef geen verse mest.

Wissel van plek. Zet knoflook pas na vijf jaar weer op een plek waar ui, prei, sjalot of knoflook stond. Dat beperkt ziekten als witrot en aaltjes.

stap 3 van 6Plant de teentjes

1. Kies je moment. Plant in oktober, uiterlijk half november. Vergeten? In februari of maart kan ook, met een ras dat daarvoor geschikt is, maar dan blijven de bollen kleiner en oogst je later.
2. Punt omhoog. Zet elk teentje met de platte kant naar beneden en de punt naar boven.
3. Niet te diep. Zorg voor 3 tot 5 cm grond boven de punt. Op lichte zandgrond mag het iets dieper, dan droogt het teentje minder snel uit. Op zware klei plant je juist ondieper.
4. Houd afstand. Zet de teentjes 10 cm uit elkaar. In een bak met vakken van 30 × 30 cm passen er zo 9 per vak, in drie rijtjes van drie. Plant je in rijen in de volle grond, laat dan ongeveer 25 cm tussen de rijen.
5. Geef water. Geef direct na het planten water, zodat de teentjes snel wortel schieten.
6. Houd vogels weg. Vogels trekken pas geplante teentjes er soms uit. Een net of vliesdoek over het bed helpt, tot de plantjes geworteld zijn.

stap 4 van 6Laat de winter zijn werk doen

Knoflook is winterhard, afdekken is niet nodig. Hij heeft de kou zelfs nodig: de meeste rassen moeten een tot twee maanden bij 0 tot 10 °C staan om een goede bol te vormen. Een dun laagje compost als mulch mag. Bij strenge vorst kun je tijdelijk vliesdoek over het bed leggen.

In het voorjaar komt de groei weer op gang. Dan heeft knoflook vooral rust en ruimte nodig:

• Wieden. Knoflook heeft smal blad en kan slecht tegen onkruid op. Wied met de hand en schoffel niet diep, want de wortels zitten ondiep en je beschadigt zo de bollen.
• Water. Geef water in droge periodes in het voorjaar en de vroege zomer. Zijn de bollen groot en goed gevormd, stop dan met water geven. Anders kunnen ze gaan rotten.
• Voeding. Extra voeding is niet per se nodig. Heb je bij het planten compost door de grond gemengd, dan heeft knoflook genoeg om mee te beginnen. Wil je grotere bollen, geef dan in februari wat organische moestuinmest, als de groei weer op gang komt, en in mei wat kali. Kali is kalium, een voedingsstof die de plant helpt een grote bol te maken. Geef niet te veel stikstof, want dan krijgt knoflook sneller roest, een schimmel op het blad.
• Bloemstengel. Maakt je knoflook een bloemstengel (bij een hardneck, rond juni), breek die dan zo vroeg mogelijk weg, dicht bij het blad. Anders gaat de energie naar de bloem in plaats van naar de bol. De stengel kun je eten.

stap 5 van 6Oogst als het loof geel wordt

Knoflook die je in de herfst plantte, oogst je meestal tussen eind juni en eind juli, soms tot in augustus. Het teken is het loof: oogst als een derde tot de helft van de bladeren geel of bruin is. Wacht niet tot alles verdord is. Dan gaan de velletjes los zitten, valt de bol uiteen of lopen de teentjes opnieuw uit, en kun je de bollen tussen het verrotte loof moeilijk terugvinden.

Steek een spitvork of schep naast de plant in de grond en til de bol voorzichtig omhoog. Trek niet aan het loof. Ga zacht met de bollen om, want een gekneusde bol bewaart minder lang.

stap 6 van 6Droog en bewaar

Laat de bollen met loof en al drogen op een luchtige, droge plek, beschut tegen regen. Een afdak of een open schuur is ideaal. Na een paar weken zijn ze droog: de buitenste velletjes zijn dan droog en papierachtig. Knip daarna het loof en de wortels eraf. Softnecks kun je ook met loof en al vlechten tot een streng.

Bewaar gedroogde knoflook droog, donker en luchtig, op een koele plek in huis of in de schuur. Niet in de koelkast en niet in een vochtige ruimte. De meeste knoflook houdt het tot in het voorjaar, een softneck soms bijna een jaar.

Leg een paar mooie, grote, gezonde bollen apart. Die kun je in oktober weer planten. Groeit je knoflook na een paar jaar minder goed, koop dan weer vers plantgoed: virussen kunnen zich jaar na jaar opstapelen.

Problemen

Dit zijn de problemen die je bij knoflook het vaakst tegenkomt, met wat je eraan kunt doen.

Roest

Oranje puistjes op het blad, vooral van de zomer tot de herfst en erger bij vochtig weer. Het is een schimmel die ook op prei voorkomt.

Middelen voor de hobbytuin zijn er niet. Ruim na de oogst alle plantresten op. Volgend jaar plant je wat ruimer en geef je niet te veel stikstof.

Witrot

Het blad wordt geel en verwelkt, daarna rotten de wortels en de bol. Ook dit is een schimmel, en een hardnekkige: hij blijft 15 jaar of langer in de grond.

Bestrijden kan niet. Teel op die plek geen ui, prei of knoflook meer. Voorkom dat het zover komt met gekeurd plantgoed en wisselteelt, en sleep geen grond van een besmette plek mee, ook niet aan je schoenen of je schep.

Uienvlieg en preimot

De maden van de uienvlieg boren in de voet van de plant, waardoor het blad geel wordt en verwelkt. De rupsen van de preimot maken witte plekken en gangen in het blad. Knoflook heeft minder last van de uienvlieg dan ui.

Haal zwaar aangetaste planten weg. Zie je witte, netachtige cocons op het blad, druk ze dan kapot. Insectengaas over het bed, het hele seizoen, helpt tegen allebei.

Rot

De bol wordt zacht en rot in de grond. Dat gebeurt bij te natte grond in de winter, in een natte zomer of als je water blijft geven als de bollen al gevormd zijn.

Een rotte bol is niet meer te redden. Kies daarom een plek die goed doorlaat en stop met water geven als de bollen groot zijn.